front-start
Onkologia i kardiologia a sytuacja epidemiologiczna Polski PDF Email
Kierownik Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii, Warszawa 
Pod koniec lat osiemdziesiątych, na początku okresu transformacji demokratycznej i powrotu do gospodarki rynkowej, stan zdrowia dorosłej populacji znajdował się w katastrofalnym stanie. Polska wyróżniała się należącym do najwyższych na świecie poziomem przedwczesnej umieralności. Mimo rozwiniętej służby zdrowia, wolnego do niej dostępu, generalnie niezłego poziomu usług medycznych od połowy lat 60. obserwowano w Polsce stały wzrost przedwczesnej umieralności. Główną przyczyną wzrostu przedwczesnych zachorowań i zgonów były choroby, które w zasadniczym stopniu wynikają pośrednio czy bezpośrednio z działalności człowieka (tzw. man made disease).

Ponad 80% przedwczesnych zgonów wynikało z chorób układu krążenia, nowotworów, szczególnie tytoniowych oraz zgonów nagłych (z przyczyn zewnętrznych) w wyniku wypadków, urazów, zatruć. Obserwacje epidemiologiczne i socjologiczne zdają się wskazywać, że jest to w dużym zakresie wynikiem niskiej kultury zdrowotnej społeczności. Brak wiedzy o czynnikach kształtujących zdrowie, powszechność niezwykle ryzykownych zachowań zdrowotnych (należąca do najwyższych na świecie częstość palenia papierosów, styl picia alkoholu), niewłaściwa, uboga w tłuszcze roślinne i warzywa oraz owoce dieta były głównymi przyczynami narastania u mężczyzn (przy stagnacji u kobiet) przedwczesnej umieralności dorosłych.

Niespodziewanie po 1991 r. upodmiotowienie społeczeństwa, wprowadzenie gospodarki rynkowej stało się ważnym czynnikiem zmian zachowań zdrowotnych, szczególnie lepiej wykształconej części społeczeństwa. Między innymi na skutek wzrostu aktywności obywatelskiej lekarzy i ich stowarzyszeń (także kardiologów i onkologów) nastąpiły korzystne zmiany zachowań (zmniejszenie częstości palenia, zahamowanie wzrostu pijaństwa) oraz wynikające z gospodarki rynkowej zmiany diety (wzrost spożycia tłuszczów roślinnych kosztem zwierzęcych; wzrost spożycia we wszystkich dostępnych formach i we wszystkich porach roku warzyw i owoców). Nowe technologie i nowe generacje leków, szczególnie w drugiej połowie lat 90. są także elementem poprawy wskaźników zdrowotnych. Po raz pierwszy po wojnie doszło do zahamowania wzrostu chorób nowotworowych. Gwałtownie zaczęły zmniejszać się zachorowalność i umieralność z powodu chorób układu krążenia (spadek umieralności o około 20% w latach 1991-1999). Także wzrost umieralności z powodu zgonów nagłych u mężczyzn został zahamowany. Umieralność niemowląt zmniejszyła się z około 20/1000 żywo urodzonych w 1988 r. do około 8 w 2001 r. Od 1991 r., po 25 latach stałego wzrostu, zaczęła obniżać się przedwczesna umieralność u mężczyzn (także u kobiet). Długość życia Polaków znów zaczęła rosnąć. Najlepszy sumaryczny wskaźnik zdrowotny – oczekiwana długość życia w - latach 1991-2001 wzrósł o 4,1 roku u mężczyzn i o 3,1 roku u kobiet.


  Poprawa zdrowia Polaków w latach 90. jest dobrym fundamentem, na którym można budować dalsze działania budujące zdrowie. Wydaje się jednak, że proste rezerwy powoli się wyczerpują. Dalsza strategia poprawy zdrowia musi być oparta na evidence and since based strategicznych programach. Dwie najważniejsze grupy chorób także w Polsce to choroby kardiowaskularne i choroby nowotworowe. Tworzą one prawie 70% wszystkich zgonów. Postęp w ich kontrolowaniu musi być oparty na wieloletnich narodowych programach.

Powołanie Narodowych Instytutów Kardiologii i Onkologii powinno być wsparte narodowymi programami w obydwu dziedzinach. Ich uspołecznienie jest warunkiem ich skuteczności. Medycyna XXI wieku jest coraz bardziej złożona. O jej skuteczności decyduje wiele elementów. Pierwszym, przy tym nie najmniej ważnym, jest kultura zdrowotna społeczności. Bez edukacji zdrowotnej, wspierania przez państwo wysiłków obywateli w celu zmiany zdrowotnych stylów życia, dalsza poprawa będzie niemożliwa. Programy interwencyjne, zapobieganie chorobom, ich wczesna diagnostyka i skuteczne leczenie jest tylko możliwe przy harmonijnej współpracy świadomych obywateli (pacjentów, wykwalifikowanych lekarzy ogólnych, wysoko wykwalifikowanych, wyposażonych we współczesne środki medyczne kardiologów i onkologów). Przy czym takie programy mogą być skuteczne tylko, wtedy gdy będą promowane (budowane) na poziomie społeczności lokalnej. Dobrym przykładem jest program 400 Miast (o liczbie mieszkańców poniżej 8000 osób) skierowany do najbiedniejszego, o najwyższym bezrobociu segmentu populacji Polski, realizowany z inicjatywy środowiska kardiologicznego (w najbliższych latach ma on szansę być rozszerzony o onkologów, pediatrów, lekarzy rodzinnych etc.). Takie programy wymagają też, pochodzących z różnych źródeł, dróg stałego finansowania. Ich finansowanie powinno być wspólną sprawą obywateli i rządzących. Dla ich uruchomienia powinno się rozważyć np. zdrowotne opodatkowanie papierosów czy środki pomocowe rządu Norwegii.

pdf wykresy

Przedwczesna umieralność zgodnie z definicją WHO to umieralność młodych i w średnim wieku dorosłych, zwykle definiowana jako umieralność między 15 a 59 rokiem życia.

Autor: prof. dr hab. n. med. Witold Zatoński

Kierownik Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów
Centrum Onkologii, Warszawa
ul. Roentgena 5, 02-781 Warszawa
tel. 22/643 97 92
sanepid@coi.waw.pl
header


Wpisz powyższe znaki


busy
 
logo_ik_podstawowe_cmyk