front-start
Dlaczego ludzie palą? PDF Email
Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie 

Powody dla których człowiek pali tytoń zmieniały się na przestrzeni wieków. Już Aztekowie używali zwiniętego wokół rurki liścia tytoniu (Acatatl = „tytoń w jednej rurze”), na wzór współczesnych cygar, by wprowadzić się w „stan spokoju”. Oprócz palenia tytoniu w celu ogólnego wyciszenia i zmniejszenia napięcia psychofizycznego wykorzystywali oni sproszkowane liście tytoniu jako środek przeciwbólowy, zmniejszający zawroty głowy i leczący choroby nosa. Można więc wnioskować, że azteccy lekarze zalecali swoim pacjentom zażywanie tabaki. Uczestnik wyprawy Krzysztofa Kolumba donosił o tabace, że „jest skuteczna jako lekarstwo, ale równie silnie działa odurzająco”.

Pierwsze pisemne informacje na temat palenia i wdychania różnych ziół w prastarych kulturach pochodzą już z V wieku przed nasza erą. W Europie tytoń pojawił się w XV w  związku z podbojami Krzysztofa Kolumba i co ciekawe, a zarazem paradoksalne, początkowo używany był przez Europejczyków jako lekarstwo. Dopiero w XX wieku tytoń został nazwany wrogiem dla zdrowia człowieka. Medycyna wypowiedziała mu walkę w związku z dowodami na wywoływanie zaburzeń i schorzeń w organizmie ludzkim m. in. chorób układu krążenia, układu oddechowego, czy zmian nowotworowych. Szacuje się, że palenie tytoniu jest powodem śmierci co drugiej osoby obecnie praktykującej to antyzdrowotne zachowanie.

Wraz ze zwiększaniem się poziomu uzależnienia od tytoniu, zmieniają się powody  palenia papierosów. Początkowo osoba paląca sięga po papierosy z innych przyczyn, niż wewnętrzny przymus. Szczególnie osoby w młodym wieku często rozpoczynają palenie papierosów, by:
- Zaspokoić swoją ciekawość,
- Doświadczyć nowego przeżycia,
- Poczuć się doroślejszym,
- Podnieść poczucie własnej wartości i samooceny,
- Dostarczyć sobie przyjemnych bodźców.

Palenie młodzieży wynika również z zachowań konformistycznych, czyli pragnienia przynależności do grupy rówieśniczej (tzw. „paczki”),  bycia podobnym do innych (często postrzeganych jako ciekawszych, dojrzalszych) i akceptowanym. Dużą rolę w paleniu papierosów przez dzieci, młodzież i dorosłych odgrywa reklama. Kształtuje ona wizerunek osoby atrakcyjnej społecznie i lubianej dzięki temu, że pali ona papierosy, czy częstuje nimi innych.

Nikotyna zawarta w papierosach wpływa na samopoczucie dając z jednej strony wyciszenie, uspokojenie i zrelaksowanie, z drugiej strony jest ona substancją pobudzającą, więc odpowiada ona osobom szukającym stymulacji, zwiększenia poziomu pobudzenia i aktywności. Palenie tytoniu może stać się również sposobem na zaspokojenie potrzeby ucieczki od problemów rodzinnych zawodowych, czy interpersonalnych. Papieros pozornie wypełnia poczucie pustki i nudy, czy staje się formą ucieczki od samotności i lęku. W sytuacji uzależnienia od tytoniu, palenie jest mechanizmem regulowania emocji. Wypalenie papierosa zmienia się w schemat radzenia sobie z trudnymi emocjami m.in. smutku, złości, czy strachu. Daje szybkie uczucie ulgi, uśmierza cierpienie, bądź wzmacnia pozytywne emocje.
 

  Na podstawie różnych powodów palenia tytoniu wyróżnić można pewne typy osób palących papierosy. Mówi się o:
- „palaczu mimo woli” – palenie papierosów jest dla takiej osoby czynnością automatyczną, pewnym codziennym rytuałem, a sama czynność palenia, jako nawyk behawioralny (wyciąganie papierosa z paczki, zapalanie go, trzymanie i manipulowanie nim w dłoni) sprawia jej przyjemność; u tego typu palacza mniejsze znaczenie w uzależnieniu ma farmakologiczne działanie nikotyny,
- „palaczu nałogowym” – u tej osoby potrzeba palenia tytoniu wiąże się z uzależnieniem farmakologicznym od nikotyny, substancji zawartej w tytoniu.  Zaraz po przebudzeniu lub bezpośrednio przed zaśnięciem sięga ona po papierosa, aby zmniejszyć tzw. głód nikotynowy. Zdarza się, że silna potrzeba zapalenia papierosa wybudza ją ze snu w środku nocy,
- „palaczu psychologicznym” – osobie, która pali w celu poprawy nastroju i samopoczucia, palenie papierosów dodaje jej pewności siebie,
- „palaczu komunikacyjnym” – dla którego palenie papierosów jest niezobowiązującym sposobem na rozpoczęcie rozmowy, poznanie nowych osób i przebywanie w towarzystwie innych. Ten typ palenia tytoniu można nazwać „paleniem społecznym”,
- „palaczu sybarycie” – dla tej osoby palenie tytoniu to forma czerpania przyjemności i radości dla zmysłów,
- „palaczu poszukującym wolności i przygody” – palenie papierosów jest wyrazem potrzeby oderwania się od codzienności i codziennych trosk, przerwania rutyny, dążenia do wolności i niezależności,
- osobie, która traktuje palenie tytoniu, jako środek pobudzający (często charakteryzuje się ona wysokim poziomem ekstrawersji) lub uspokajający (mechanizm występujący zazwyczaj u osoby o neurotycznych cechach osobowości), [patrz art. Cechy osobowości osób palących tytoń].

Istnieją narzędzia psychologiczne pomocne w określaniu indywidualnych powodów palenia tytoniu. Ciekawym i użytecznym kwestionariuszem wspomagającym analizę przyczyn palenia papierosów jest test „Dlaczego palę” (w polskiej adaptacji M. Broszkiewicz). Składa się on z 21 twierdzeń pogrupowanych w 7 skalach: pobudzenie, zajęcie, przyjemność/ relaksacja, podpora/ napięcie, uzależnienie, zwyczaj, motywy społeczne. Wyniki tego testu mają charakter opisowy i umożliwiają orientację, jak osoba spostrzega główne motywy swojego palenia tytoniu.
  
Interesującym tematem wydają się być różnice w powodach palenia tytoniu pomiędzy kobietami i mężczyznami. Dotychczasowe dane wskazują, że kobiety częściej niż mężczyźni palą papierosy z powodu potrzeby odczuwania przyjemności. Dla mężczyzn rzadziej, niż dla kobiet palenie tytoniu jest sposobem rozładowania napięcia poprzez nawyk behawioralny  związany z czynnością palenia(np. bawienie się papierosem w dłoni, wydychaniem strumienia dymu tytoniowego). Dlatego tak ważne w procesie zaprzestawania palenia papierosów i utrzymywania abstynencji nikotynowej jest znalezienie alternatywnych sposobów rozładowania napięcia.

Istnieje wiele powodów, dla których ludzie palą papierosy (mówi się, że palenie tytoniu jest polimotywowane). Dzięki analizie i znajomości indywidualnych przyczyn palenia tytoniu łatwiejsze staje się zaprzestanie palenia i długotrwałe utrzymanie abstynencji nikotynowej. Problem uzależnienia od tytoniu dotyczy całego społeczeństwa, ponieważ w wyniku tak aktywnego, jak i biernego palenia narażone jest zdrowie psychofizyczne ogółu. 


     
header


Wpisz powyższe znaki


busy
 
logo_ik_podstawowe_cmyk